Fietstocht brengt verhalen zuidelijk buitengebied Valkenswaard tot leven

54 minuten geleden Algemeen

Waarom heet Borkel eigenlijk Borkel? Waar lagen de oorspronkelijke kernen van het dubbeldorp Borkel en Schaft? En hoe zit het precies met die oude handelsroute, verdwenen bruggen en grensstenen? Ongeveer 45 inwoners van het zuidelijke buitengebied van Valkenswaard en andere belangstellenden kregen op vrijdag 2 oktober antwoord op deze en veel meer vragen. Tijdens een fietstocht ontdekten zij de verhalen achter plekken waar velen van hen regelmatig langskomen.

De tocht was een initiatief van gebiedsgerichte aanpak Grenscorridor en Heemkundekring Weerderheem. Onder leiding van gidsen van deze historische vereniging fietsten de deelnemers langs onder meer Klein Borkel, de Beekloop, de Peeschoor, het gehucht De Kapel en de Oude Baan tussen Neerpelt en Westerhoven.

Berkenbos op hoge zandgrond
”De naam Borkel bestaat uit twee oude Germaanse woorden: burgon en lauha,” vertelde Wil Peels van Heemkundekring Weerderheem bij de start van de tocht. ”Samen betekenen die ’berkenbos op een hoge zandgrond’. ”De belangstellenden ontdekten dat het Borkel van nu niet op dezelfde plek ligt als het vroegere dorp. Het oude centrum lag bij het gehucht De Kapel. Daar stond vanaf de middeleeuwen een kapel en van kort voor 1690 tot 1845 een zogenaamde schuurkerk. Na de bouw van de huidige Sint-Servatiuskerk verschoof het centrum van het dorp naar zijn huidige plek.
Ook de aanleg van de verharde weg tussen Luik en ’s-Hertogenbosch veranderde het gebied. Borkel en Schaft waren tot 1810 twee losse kernen. Langs de nieuwe weg groeiden ze steeds meer naar elkaar toe.

Landschap vol sporen
Veel sporen van vroegere bewoners en gebruikers zijn nog in het landschap te herkennen. ”Als je weet waar je moet kijken, zie je ze overal,” wijst Wil enthousiast. ”Zo liep de oude handelsweg van ’s-Hertogenbosch via Westerhoven en Borkel naar Neerpelt en Luik. Postbezorgers konden bij Achterste Brug van paard wisselen.” Ook op de grens van Borkel en Pelt is het verleden nog zichtbaar. Daar zijn twee oude grensstenen met adellijke namen te vinden: de Graaf van Loon en de Tombe du Prince de Liège. De stenen zijn enkele honderden jaren oud en markeerden vroeger de grens tussen het hertogdom Brabant en het graafschap Loon.

Verhalen delen
Onderweg deelden ook bewoners hun kennis. Een bewoner van Klein Borkel vertelde dat tijdens de Tweede Wereldoorlog Duitse soldaten in de schuur bij zijn boerderij verbleven. Ongeveer zestig jaar geleden brandde de boerderij af. Bij de herbouw werden de woning en schuur kleiner. Andere verhalen gingen over het vervoer van hooi via de Beekloop, smokkel in het grensgebied en drie woningen aan Voorste Brug die tijdens de oorlog werden gebombardeerd en later opnieuw zijn gebouwd.

Verleden helpt bij plan voor de toekomst
”Tijdens deze tocht merkten we opnieuw hoeveel inwoners en ondernemers van hun omgeving weten en willen weten,” merkte omgevingsmanager Claudia Rieswijk na afloop op. ”Hun verhalen over het verleden spelen een rol bij de keuzes voor de toekomst. Daarom nemen we die én hun ideeën mee bij het maken van een plan voor de toekomst van Buitengebied-Zuid. Dat doen we samen met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden.” Wil vult aan: ”Erfgoed hoeft veranderingen niet tegen te houden. Het kan ons juist helpen om goede keuzes voor de toekomst te maken. Het motto van de heemkundekring is niet voor niets: ’Erfgoed is geen rem op verandering, maar een richtinggevend kompas.’